Zawsze przed przystąpieniem do pracy nad projektem, grafik powinien otrzymać wytyczne od drukarni, w której będzie realizowane zamówienie. Jest to bardzo ważne, ponieważ rozpoczynając od formatu poprzez przestrzeń kolorystyczną, a na rozdzielczości kończąc – powinny odnosić się do technologii druku, która jest wykorzystywana przez docelowego producenta (drukarnię). Oczywiste jest, że plik przygotowany do druku na ploterze nie spełnia wymagań innych technologii drukarskich.
Zacznijmy od ustalenia jaki format pliku będzie najlepszy. Przesyłając pliki rastrowe – takie jak JPEG czy PNG – trzeba pamiętać, że tworzą one bitmapę i nie zawsze są podatne na zmianę rozmiaru oraz nie mają zapisanych warstw. Dodatkowo w drodze przesyłania danych np. mailem lub przez Messengera spada jakość pliku. Często z tego powodu pliki nie nadają się do druku. Wadą formatu JPEG jest również brak możliwości zapisu fizycznych rozmiarów pliku, a tym samym nie nadaje się do druku wielkoformatowego.
Przesyłając jednak pliki z rozszerzeniem, które da się otworzyć tylko w konkretnym programie m.in. Photoshop, Corel czy AutoCAD (domyślne rozszerzenia: PSD, CDR, DWG) również jesteśmy narażeni na kilka komplikacji. Może się zdarzyć, że drukarnia nie ma programu, na którym pracował grafik. Dodatkowo są to często pliki z warstwami i nie wszystkie zdjęcia oraz czcionki użyte w projekcie otworzą się poprawnie na innym komputerze. Istnieje również ryzyko, iż mimo posiadania danego programu został on zapisany w nowszej wersji niż posiada dana firma.
Niedozwolone jest użycie edytora tekstowego lub programu do tworzenia prezentacji (np. rozszerzenia DOC, PPTX). Istnieje ogromne ryzyko, że plik nie będzie wyglądał tak jak w naszym oknie. Te formaty są przeznaczone tylko do druku tekstów, książek oraz prezentacji. Drukarnie nie wydrukują wizytówek, plakatu czy ulotek przesłanych w takich formatach.
Jaki więc format wybrać?
Najbezpieczniej będzie zapisać plik w formacie PDF. Pozwala on na zapis grafiki wektorowej – czyli grafika obiektowa, jeden z dwóch podstawowych rodzajów grafiki komputerowej, w której obraz opisany jest za pomocą figur geometrycznych lub brył geometrycznych. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy przesłany do drukarni projekt ma być drukowany w różnych rozmiarach. Modyfikacja rozmiaru grafiki nie wpływa negatywnie na jej jakość. Wysoka jakość pliku graficznego zostaje zachowana również w momencie jego eksportu z programu graficznego do formatu PDF. Dlatego też ten format zalecany jest do zapisu większości plików przeznaczonych do wydruku. Należy jednak pamiętać, aby czcionki zawsze zostały zamienione na krzywe (Corel: PPM > Konwersja na kształt; Photoshop PPM > Ctrl+Q). W chwili zamiany litery przestają w rzeczywistości być fontami i zostają zastąpione matematycznym opisem obiektów geometrycznych w płaskiej przestrzeni. Tekst taki traci trwale swoje właściwości edycyjne. Dzięki takiej zamianie, tekst zamieniony na krzywe będzie prawidłowo odczytywany
na każdym komputerze na jakim plik zostanie otworzony. Warto też sprawdzić czy nie zabezpieczyliśmy pliku przed drukiem.
Innym formatem akceptowanym przez większość drukarni jest TIFF. Pliki zapisane w tym formacie mają wiele informacji, natomiast kompresja nie naraża ich na straty jakościowe. Mają również 16 bitowy kanał zapisu koloru.
Marginesy oraz spady dokumentu.
Czym jest spad? To obszar druku, który wychodzi poza krawędź ostatecznej publikacji. Natomiast margines to przestrzeń pomiędzy główną zawartością, a brzegiem danej powierzchni.
Przygotowując projekt zależy nam na tym, aby wydrukowany produkt wyglądał niemal identycznie jak ten w projekcie, który stworzyliśmy. Jeśli plik zostanie nieodpowiednio przygotowany istnieje ryzyko ewentualnego pojawienia się białej oblamówki wokół wydruku. Dlatego nie można zapomnieć o odpowiednim ustawieniu spadów oraz marginesów. Należy wziąć to pod uwagę na samym początku przy wyborze rozmiaru obszaru roboczego.
Spady to zapas projektowanej grafiki, która przekracza linię cięcia produktu. W zależności od wymiarów wydruku stosuje się inne spady. W przypadku druku małoformatowego (maksymalny wymiar A3 – 237×420 mm) spad powinien wynosić od 3 mm do 5 mm z każdej strony. Oczywiście spad musi zostać zadrukowany. Przy produkcjach wielkoformatowych wystarczy 1 mm spadu.
Czemu ich zastosowanie jest takie ważne? Ponieważ druk, będzie odbywał się w ilości masowej. Masowo również będą cięte za pomocą gilotyny. Podczas nacisku noża na warstwę arkuszy minimalne przesunięcie linii cięcia jest niemal pewne. Pozostawienie niewielkiego zapasu pozwoli uniknąć sytuacji, w której przesunięcie linii cięcia będzie skutkowało powstaniem białej, nieestetycznej krawędzi.
Oprócz spadów ustaw również tzw. marginesy bezpieczeństwa, czyli ok. 5 mm odstępu między istotnymi elementami graficznymi, a ramką projektu. Wówczas ewentualne przesunięcie ostrza gilotyny nie będzie ingerować w treść projektu, a awers i rewers w druku dwustronnym ułożą się symetrycznie względem siebie.
Jeśli chcemy, aby nasz projekt wyglądał estetycznie zaleca się nie stosowanie ramek. Natomiast jeśli nasz projekt będzie drukowany w technologii cyfrowej, która jest przeznaczona do małych nakładów, to przesunięcie względem krawędzi nawet o 1 mm będzie bardzo widoczne. Wydruki z ramkami najlepiej wykonać w technologii offsetowej – przeznaczonej do dużych nakładów, dzięki niej można również wykonać złocenia, tłoczenia oraz lakier wybiórczy UV.Obszar druku, który wychodzi poza krawędź ostatecznej publikacji.
Jaką przestrzeń barwną zastosować?
Na jakość wydruku kluczowy wpływ ma zastosowanie właściwej przestrzeni barwnej. Jak wiemy z lekcji fizyki – są to widma fal elektromagnetycznych z zakresu od 380 do 780 nm (tj. światło widzialne), których matematyczne modele są przedstawiane w trójwymiarowej przestrzeni barw. W zależności od technologii wydruku możesz zaprojektować grafikę w przestrzeni CMYK lub RGB.
CMYK jest to zestaw czterech podstawowych kolorów farb drukarskich stosowanych powszechnie w druku. Na zestaw tych kolorów mówi się również barwy procesowe lub kolory triadowe. Co do barw procesowych, to w poligrafii rozumiemy jako zestaw kilku farb przy pomocy których – stosując technikę rastrowania obrazu i separacji barw – możliwe jest zadowalające odtworzenie palety barw naturalnych na reprodukowanym obrazie poligraficznym.
Skrót CMYK powstał jako złożenie pierwszych liter angielskich nazw kolorów. Końcowa litera K może oznaczać albo literę ostatnią słowa black (czarny; ostatnią, ponieważ litera B jest skrótem jednego z podstawowych kolorów w analogicznym skrócie RGB) bądź skrót key colour (kolor kluczowy).
RGB jest to jeden z modeli przestrzeni barw, opisywanej współrzędnymi RGB. Jego nazwa powstała ze złożenia pierwszych liter angielskich nazw barw: R – red (czerwonej), G – green (zielonej) i B – blue (niebieskiej), z których model ten się składa.
CMYK wykorzystywy jest w kolorowym druku offsetowym (poligrafia o dużym nakładzie), cyfrowym, laserowym oraz lateksowym i solwentowym. RGB zaś stosuje się w druku pigmentowym fotografii (chociaż druk w przestrzeni CMYK również jest możliwy) oraz na fotolabach w procesie wywoływania zdjęć.
Wybór właściwej przestrzeni barwnej jest ważny ze względu na znaczne różnice kolorystyczne pomiędzy CMYK a RGB. Poza tym przekonwertowanie pliku z RGB na CMYK może skutkować mniejszym nasyceniem barw, ich wyblaknięciem, a nawet znaczną rozbieżnością zamierzonego koloru. Dlatego też odpowiednią przestrzeń barwną powinieneś wybrać na samym początku pracy z plikiem graficznym.
Poniżej przedstawiam różnice kolorów przy przekonwertowaniu koloru z RGB na CMYK:
Prócz przestrzeni CMYK oraz RBG istnieją jeszcze przestrzenie: RGB z kanałem alfa, CIEXYZ (CIE1931), CIELab (CIE1976), CIELUV, HSV/HSB, HSL, HSI, YUV oraz YIQ. Nie są one jednak używane w poligrafii.
Jak odpowiednio ustawić nafarbienie?
Aby mieć pewność, że wydruk przyniesie oczekiwany efekt, trzeba zadbać o ustawienie właściwego nafarbienia. Oddając plik do drukarni, z pewnością zależy nam na wysokiej jakości wydruku. Szczególnie jeśli grafika zawiera wiele istotnych szczegółów. Dlatego warto zwrócić uwagę na ustawienia przed wydrukiem. Niedostosowanie poziomu nafarbienia do rodzaju wykorzystywanego podłoża może sprawić, że farby zleją się po wydrukowanym arkuszu. W takim przypadku wyeksponowanie istotnych szczegółów będzie niemożliwe. Poza tym zbyt duża ilość farby może spowodować pojawienie się mikropęknięć na ciemnych elementach grafiki, co będzie rzutowało na mniejszą odporność wydruku na uszkodzenia.
Nafarbienie to wyrażana w procentach suma pokrycia farbami CMYK w konkretnym punkcie graficznym projektu. Jego maksymalna wartość może wynieść 300%.
Wybór papieru, na którym będzie drukowany projekt jest głównym wyznacznikiem doboru odpowiednich parametrów procentowych farb. Poniżej kilka przykładów:
- papier gazetowy- max. 240% nafarbienia
- pozostałe papiery niepowlekane – max. 280%
- papiery powlekane – max. 330%
Jeśli chcemy uzyskać efekt głębokiej czerni to musimy zastosować kombinację:C-30%, M-30%, Y-30%, K-100%, a suma farb nie powinna przekroczyć 220%. Poniżej porównanie głębokiej czerni, a zwykłej czerni.
Co ważne, w wielu przypadkach użycie czerni złożonej z farb CMYK często jest poważnym błędem w przygotowywaniu publikacji do druku. Jest to szczególnie istotne podczas pracy z czarnymi niewielkimi tekstami. W tym przypadku używamy zawsze zwykłej czerni składającej się tylko 100% K.
Jaką rozdzielczość rastra zastosować?
Przy określaniu rozdzielczości obrazów często zamiast jednostki ppi – czyli pikseli na cal, mylnie używa się określenia dpi (punktów na cal) które odnosi się do rozdzielczości urządzeń drukujących lub naświetlających. Tymczasem są to dwie różne jednostki – zdjęcie o rozdzielczości 72 ppi można wydrukować na drukarce atramentowej w rozdzielczości 600 dpi – co w dużym uproszczeniu oznacza, że każdy piksel obrazu będzie na wydruku reprezentowany przez co najmniej 64 punkty, lecz w rzeczywistości oprogramowanie urządzenia drukującego dokona interpolacji pikseli.
Aby wydrukowany plik miał odpowiednią ostrość, musisz ustawić jego odpowiednią rozdzielczość przed oddaniem go do druku. W przypadku grafik przeznaczonych do wydruku ich właściwa rozdzielczość to 300 ppi. Oczywiście to, czy plik sformatowany do 300 ppi wydrukuje się poprawnie, zależy również od jakości samej grafiki. Samo powiększenie pliku znalezionego w Internecie (z reguły o rozdzielczości 72 ppi) do rozdzielczości drukarskiej nie wystarczy, by wydrukować go w wysokiej jakości. Dlatego warto przywiązać wagę do kwestii rozdzielczości już w momencie kompletowania elementów graficznych projektu.
Jeśli zastosujemy plik w słabej rozdzielczości może okazać się, że po wydruku grafika lub jej cześć będzie składała się z kolorowych plam, a napisy będą nie do rozczytania.
Jeśli nie zwrócimy uawgi na ten aspekt na samym począku naszej pracy jest ogromne prawdopodobieństwo, że po przesłaniu pliku do druku drukarnia go po prostu odrzuci. Zostaniemy wtedy poproszenie i przygotowanie poprawnego pliku nadającego się do druku. Całą pracę będziemy musieli wtedy wykonać ponownie. Dodatkowym problemem może okazać się to, że plik został już zakceptowany przez klienta lub wyzaczony został dead line, a nie możemy znależć identycznej grafiki w odpowiedniej rozdzielczości. A nikt nie lubi przecież tracić czasu.
Już na etapie projektowania powinniśmy uwzględnić tzw. pole zadruku urządzenia, na którym będziesz drukował projekt. Określa ono liczbę wydrukowanych arkuszy, na których zmieści się wydruk Twojej grafiki. Dostosowanie rozmiaru projektu do powierzchni pola zadruku pozwala zoptymalizować cały proces wydruku. Niekiedy zmniejszenie rozmiaru projektu o kilka milimetrów pozwala zwiększyć liczbę użytków w polu zadruku, a tym samym ogranicza liczbę wykorzystanych arkuszy.